Về “Sức Sáng Tạo Và Ngẫu Hứng” Của Ca Sĩ Việt

Nghệ thuật mà không sáng tạo xem như không phải nghệ thuật. Ca sỹ cũng vậy. Để có thể ngẫu hứng một cách tự nhiên, ca sỹ cần hiểu đuợc bài hát, nắm bắt tinh thần của tác phẩm và có cảm hứng sáng tạo để thổi vào bài hát cái hồn của mình, qua đó tạo thành phong cách riêng.

Thanh Lam có thể nói là người tiên phong học hỏi và ứng dụng tính ngẫu hứng trong biểu diễn, hơi quá mức nữa là khác, nhưng đem lại hiệu quả: thắp lửa cho người nghe. Nhiều người “phát sốt” lên với "Chia tay hoàng hôn", "Khát vọng" (Thuận Yến), "Một thoáng Tây hồ" (Phó Đức Phương), v.v... Mỗi lần hát là mỗi lần cô làm mới ca khúc, ngẫu hứng trong từng hơi thở, từng nét luyến láy. Cô thực sự quên mình trong bài hát, chỉ còn lại cảm xúc dâng trào.

Thanh Lam diễn “phiêu” không tính toán, không e ngại, đó là mặt mạnh, đồng thời cũng là điểm yếu của cô. Cô hầu như ngẫu hứng trong mọi ca khúc cô hát, khi may chọn đúng thì thành công, lúc sai thì bị chê trách không thương tiếc. Thật tiếc, cô hình như không quan tâm phân biệt khi nào nên sáng tạo ngẫu hứng, khi nào không. Cô hát rất tuyệt "Giọt nắng bên thềm" (Thanh Tùng) hay "Hoa sữa" (Hồng Đăng) mà chẳng cần áp đặt sự sáng tạo quá đà của mình lên đó, có lẽ vì bài hát vốn đã ”khắc khoải! Album “Tự Sự” vận dụng lối hát ả đào cũng là một dấu ấn sáng tạo, hay album “Mây Trắng Bay Về” - đằm thắm mà không kém phần ngẫu hứng thăng hoa.

Hiện nay, giai đoạn khó khăn của Thanh Lam chưa biết lúc nào mớt chấm dứt. Cô vẫn ngẫu hứng, nhưng lửa không còn cháy sáng. Nghe cô biểu diễn Không thể & có thể thấy … buồn ! Vẫn hay nhưng món ngon đến mấy ăn mãi cũng chán. Khán giả kỳ vọng ở cô những sáng tạo mới, những cảm xúc mới. Sóng cũng cần gió để tràn bờ. Hy vọng Thanh Lam rồi sẽ làm thủy triều dâng lại.

Hồng Nhung không kém Thanh Lam bao nhiêu về sức sáng tạo và ngẫu hứng trong âm nhạc, nhưng theo một lối khác hẳn. Với Hồng Nhung, ngẫu hứng trở thành một kỹ thuật được cô khai thác và ứng dụng rất khéo, kết hợp hài hòa giữa cảm xúc tự nhiên và cách xử lý bài hát thông minh. Thật tuyệt vời nghe một Hồng Nhung jazzy & tsigan trong những ca khúc Trịnh Công sơn thời kỳ đầu: Bống bồng ơi !, Còn mãi tìm nhau, Xin trả nợ người, Hạ trắng, Lời của dòng sông v.v..., tinh khôi và mê đắm, làn hơi scat mơ ảo, hư thực. Tiếp đó là quãng thời gian đẹp đẽ cô ngân nga những tình khúc, thi thoảng pha chút jazz, thi thoảng chút blues, funk và cả gospel.

Hồng Nhung hơn Thanh Lam ở chỗ cô biết chọn lựa ca khúc thích hợp để sáng tạo ngẫu hứng hay để hát chân phương, mộc mạc. Cô thành công trên cả hai phương diện. Cô cũng là chuyên gia làm mới những ca khúc mà chính cô từng đặt dấu ấn khó phai: Bên em là biển rộng (Bảo Chấn), Một mình (Thanh Tùng), v.v...

Trần Thu Hà được nhiều nhạc sỹ và khán giả tôn vinh là ca sỹ “alternative” (tạm dịch “biến ảo & linh hoạt”) nhất Việt Nam hiện nay. Cô nổi bật trong việc vận dụng kỹ thuật xử lý bài hát bù đắp cho giọng hát còn khiếm khuyết của mình. Những Em về tinh khôi (Quốc Bảo), Ngày em đến (Từ Huy), Cơn mưa em bất chợt (Nguyễn Đình Bảng) v.v... là những bài hát làm nên tên tuổi Hà Trần với cách hát tinh tế đầy sáng tạo. Phần nào đó, cô giống Thanh Lam khi để bản năng và tính ngẫu hứng lấn át kỹ thuật lý trí trong album Nhật thực (Ngọc Đại - Vi Thùy Linh) . Ngược lại, cô lấy kỹ thuật thanh nhạc làm giá đỡ khi trình bày những ca khúc Quốc Bảo - vốn kén người hát. Âm nhạc Trần Tiến là nơi cô dung hòa tốt đẹp tính sáng tạo, cảm xúc ngẫu hứng và kỹ thuật hát qua các ca khúc Phố nghèo, Sắc màu v.v...

Các nhạc sỹ Việt thường có thói quen o bế ca khúc của mình, không muốn ca sỹ sáng tạo, thêm bớt cho những “đứa con tinh thần” của mình. Điển hình như trường hợp nhạc sỹ Phó Đức Phương với ca khúc Trên đỉnh phù vân “bị” Mỹ Linh “tàn phá”, Phú Quang “nhiệt liệt phản đối” Thanh Lam làm biến dạng các bài hát của mình hay Trần Tiến khi Trần Thu Hà muốn dựng bài Sắc màu theo phong cách mới.

Tài năng luôn là của hiếm. Để làm một nghệ sỹ thực thụ, ngoài tài năng, còn cần sự trau dồi, trí thông minh, tinh thần học hỏi cầu tiến. Ngoài ra, phong cách và cá tính cũng góp phần quyết định. Bạn có sáng tạo không ? Bạn có ngẫu hứng không ? Hãy xem lại mình nhé!

Văn Nhân
(Theo Giai Điệu Xanh)